Laat ik allereerst benadrukken: ik ben geen psycholoog. En dat ga ik ook niet meer worden. Ik had ooit die ambitie, na het afronden van mijn Hbo-sportleiding ging ik doorstuderen aan de universiteit. Mijn doel? Sportpsycholoog worden. Maar laten we zeggen: de universiteit en ik waren geen match… Toen niet en wellicht nog steeds niet. Alhoewel, als ik mijn schaduw zou volgen… Wie weet.
Maar wel werk ik al jaren met mensen, teams en leidinggevenden. Rondom wie ze zijn, hoe ze functioneren en waarom ze doen wat ze doen. Er zijn zelfs klanten die mij omschrijven als de “huis psycholoog”. Zelf maak ik er dan maar trainer, facilitator en coach van.
In deze Happyfeed en blog duik ik dieper in het gedachtegoed van Carl Gustav Jung. Daar waren overigens meerdere aanleidingen voor. Enerzijds weet ik hoe waardevol het is om m.b.v. Insights Discovery (of vergelijkbare methodieken) het bewustzijn van mensen te vergroten. Om aan de slag te gaan met psychologische voorkeuren. Alleen soms zijn er wat diepgaandere inzichten nodig.
Daarnaast las ik vorig jaar het boek “Schaduwwerk voor beginners” en volgde ik het gelijknamige online programma. In beide nemen Minne van Woersem en Sander Machielsen je op een laagdrempelige manier mee in de waardevolle wereld van schaduwwerk. Kan beide van harte aanbevelen!
Toen ik vervolgens in mei 3 podcast afleveringen van Normale Mensen Bestaan Niet over Carl Jung luisterde, waarin psychologen Thijs Launspach en Lennard Toma je meenemen in de kernideeën van Jung, dacht ik: laat ik er eens goed in duiken. Dus als je geen lezer bent, maar een luisteraard, hier de 3 afleveringen:
- Carl Gustav Jung: zijn levensloop.
- Carl Gustav Jung: zijn belangrijkste ideeën.
- Zit er in iedereen een Trump?
Die laatste gaat over het nieuwe boek van Thijs Launspach: In ons schuilt ook een Trump. Een boek waar ik enorm naar uit kijk. Want laat Trump nou net 1 van de figuren zijn geweest waar ik aan moest denken tijdens 1 van de reflectie oefeningen uit het boek & online programma: schaduwwerk voor beginners. Die ik in deze blog ook aan bod laat komen. Dus ben je benieuwd of er in jou ook een Trump schuilt? Lees dan zeker even verder...
Jung’s schaduwwerk
Schaduwwerk komt vanuit de Jungiaanse methodiek. En als Insights Practitioner en tevens Strategic Partner met een eigen Insights Community is het werk van Carl G. Jung iets waar ik in thuis ben. Maar niet alleen dat, ik ben ook groot fan van het werk van Jung. Enerzijds omdat het de kleurentaal van Insights Discovery enorm verrijkt, anderzijds omdat ik denk dat het ook veel van de huidige dynamieken in teams, organisaties, maar zelfs in de wereld kan duiden.
Schaduwwerk gaat onder anderen over de “confrontatie” aangaan met die delen van jezelf die je niet direct onder ogen kunt of wilt komen. Datgene waar jij je aan ergert bij anderen. En daarin legde Jung iets bloot wat de meeste mensen liever niet zien: het donkerste stuk van jezelf is ook onderdeel van jou. En misschien zelfs wel het meest eerlijke. En het negeren ervan kost je meer energie dan het omarmen.
Toen ik vervolgens recent mailcontact had met een trouwe Happyfeed volger, dacht ik: laat ik mijn community eens vragen waar ze behoeften aan hebben. En dat was het laatste zetje tot deze blog. Hij schreef namelijk het volgende:
"Een leuke invalshoek lijkt me die van paradoxen. Bijvoorbeeld nu vs toekomst. Korte vs lange termijn. Die van ratio en gevoel. Eenvoud vs complexiteit. Het mag er allemaal zijn en we hebben het ook allemaal nodig."
Nou, de cirkel leek rond. Want dit is precies waar schaduwwerk over gaat.
Wat is jouw masker?
"We lopen allemaal rond met een masker. De vraag is of jij weet wanneer je hem opdoet — en of je hem soms durft af te zetten."
Laten we beginnen met de persona. In de Insights terminologie zou je kunnen zeggen: je bewuste persona. De directe weergave op de online vragenlijst. Datgene wie je denkt te zijn, wie je zou willen zijn en wie je denkt te moeten zijn.
Jung zei daarover het volgende. We zijn allemaal acteurs. De rol die je speelt op het werk, op een verjaardag, bij een netwerkevent — dat is je persona. Die rol is niet nep. Maar hij is ook niet alles wat je bent. Het is niet je volledige zelf, maar wel datgene wat jij graag laat zien aan de buitenwereld.
Ik zie en herken dit veel om mij heen. Zeker in een eerste ontmoeting, dan wel bij het begin van een training, is dat wat mensen laten zien. Mensen tonen dan vaak hun professionele zelf, met de nodige sociale wenselijkheid. Tuurlijk, de één wat meer dan de ander, maar toch, dit is wat we hebben ons aangeleerd. Maar als een training lang genoeg mag duren, ergens in de loop van de middag, als het vertrouwen en de veiligheid is verruimd, kan er iets anders ontstaan. Je zou kunnen zeggen, de wat meer authentiekere kant.
In Insights termen is dat vaak de 2e grafiek. Een afgeleide, overigens voor een groot deel bepaald op basis van schaduwwerk. Maar daar later meer over. We noemen dat de minder bewuste persona. De meer instinctieve jij, alsof je denkt dat niemand na je kijkt. En zowel die bewuste als minder bewuste persona zijn onderdeel van jouw zijn, jouw identiteit, jouw voorkeur. Maar daarin ook jouw masker.
Voordat we doorgaan naar de schaduw, ga ik je ook in 4 stappen helpen om scherp te krijgen wat jouw schaduw is en wat je daarvan kunt leren.
Stap 1
Welke 10 eigenschappen of karaktertrekken vind jij dat jezelf typeren?
Zoek het voor nu vooral in de hoek van kwaliteiten en talenten. Schrijf ze alle 10 op. En blijf doorgaan tot 10, want ervaring leert dat wanneer je langer doordenkt er soms nog verrassende antwoorden kunnen komen.
Wat zit er allemaal verborgen in jouw schaduw?
Oke, daar gaan we, door naar jouw schaduw. Maar voordat we dat doen, wat is dat eigenlijk, je schaduw? Zoals Jung het omschrijft, alles wat je liever niet ziet aan jezelf. De jaloezie, de boosheid, de controledrang. Delen en eigenschappen van jezelf die er ook zijn, maar die je wellicht hebt weggestopt, niet hebt aangekeken of je in ieder geval nog niet bewust van bent. En je schaduw herken je aan een aantal aspecten:
- Het is oncontroleerbaar.
- Het is primitief.
- Het is onvolwassen (gedrag).
En helaas het popt dus up op, op de meest ongelegen momenten. Een collega die je mateloos irriteert. Een nieuws item waar je ontzettend boos of verbolgen over kunt worden. Of een trigger van je partner, je kind of je vader of moeder.
Launspach en Toma leggen het in de podcast ook treffend uit: wat je ergert aan een ander, zegt ook iets over jezelf. Zegt zelfs heel veel over jezelf. Jung formuleert het nog wat scherper.
“Alles wat ons irriteert aan de ander, kan ons leiden naar een beter begrip van onszelf.”
Vanuit de NLP methodiek ken ik het als het fenomeen Perceptie = Projectie. Dat wat je waarneemt is vaak een interne projectie van jezelf. Je schaduw zoekt een gezicht. En dit kan zeer ongemakkelijk zijn. Maar het is ook bevrijdend. Want als jij je schaduw begint te herkennen, stop je met vechten tegen mensen die eigenlijk gewoon een spiegel zijn. En gaat inzien dat datgene wat het verst van je afstaat, ook de grootste groeipotentie heeft.
Stap 2
Pak die 10 “positieve” eigenschappen van jezelf er weer eens bij. Alhoewel positief niet helemaal de lading dekt, want het zijn gewoon delen van jezelf, net als dat het volgende lijstje dat is. Schrijf namelijk per eigenschap eens het tegenovergestelde op.
Laat mij een persoonlijk voorbeeld geven. Ik omschrijf mijzelf als positief en optimistisch. Dat laat ik veel zien. En tevens vind ik mezelf behulpzaam, iemand die graag mensen helpt. People-pleaser. Yes, that's me. Ik hoop dat de mensen die mij kennen dit zullen beamen 😉
Het tegenovergestelde van die aspecten is voor mij negatief, pessimistisch en egoïstisch. Nou ik durf te zeggen: als ik dat bij een ander ontmoet, dan irriteert mij dat enorm! Terug naar jou: gelukt om 10 tegenovergestelde eigenschappen te formuleren? Ja? Lees dan door, we gaan de brug slaan naar archetypen.
Welk beeld of archetype past daarbij?
Jung werkte als psychiater daarin heel erg met beelden, dromen en archetypen. En de definitie van een archetype, zoals ik dat ooit leerde tijdens een Insights Deeper Discovery opleiding is als volgt:
Archetypen staan voor persoonlijke eigenschappen, gedragskenmerken, afbeeldingen of symbolen die universeel herkenbaar zijn. Archetypen kunnen in algemene en universele termen worden beschreven, maar daarnaast hebben we ook allemaal een persoonlijke relatie met zo’n archetype. Deze wordt beïnvloed door de ervaringen die we in de loop van ons leven opdoen.
Een aantal archetypen die Jung universeel omschreef waren de volgende:
- de Held
- de Verzorger / Zorggever
- de Ontdekker / Ontdekkingsreiziger
- de Rebel
- de Minnaar
- de Nar
- de Wijze
- de Magiër
- de Koning
En deze archetypes zie je overal terug. In films, verhalen en musicals. Maar ook in teams, organisaties en leiderschap.
Stap 3
Als je kijkt naar de 10 tegenovergestelde eigenschappen uit stap 2. En je pakt daarin de 2-3 die het meest raken en resoneren, welke zijn dat dan? En als je daar dan een archetype, figuur of persoon aan koppelt: wie of welke zou dat dan zijn?
Neem hier even de tijd voor, voordat je doorleest. Want anders bestaat de kans dat mijn voorbeelden je wellicht beïnvloeden in je keuze. Omdat ik oprecht denk dat de personen die bij mij opkwamen toen ik dit deed, wellicht voor veel mensen types zijn waar je wellicht wat minder verbinding en connectie mee voelt.
Is er al iemand opgepopt? Een figuur, bekend persoon, of een archetype? Zo ja: mooi! zo niet, heb ik een andere invalshoek voor je. Werp eens een blik op onderstaande afbeelding, het Insights wiel van de Deeper Discovery methodiek. Een methodiek die helaas niet meer actief is en gebruikt kan worden vanuit een online vragenlijst. Maar wel ook nog steeds krachtig werkt. Selecteer op basis van dit wiel de 3 archetypen die je meteen aanspreken en die je bij jezelf vindt passen. En tevens 3 archetypen waarvan je zegt: die totaal niet.
Zo weet ik van mezelf dat ik weinig heb met de archetypen Ingenieur, Diplomaat & Schriftgeleerde. Dat komt omdat deze archetypen een combinatie zijn van mijn lagere Jungiaanse voorkeuren. Namelijk Introvert Denken, Introvert Gewaarworden & Extravert Gewaarworden. Mocht je nieuwsgierig zijn naar de volgorde van jouw 8 Jungiaanse voorkeuren? Mail mij gerust via glenn@happyholics.com.
Dan terug naar mijn antwoord op de vraag welk figuur of persoon bij mij opkwam. Dat waren er 3: Geert Wilders, Donald Trump en Vladimir Poetin. Drie personen die vanuit mijn perceptie negatief en egoïstisch zijn. Ondanks dat ik ook hun leiderschap kan zien, alle 3 brengen helemaal groepen in beweging. Maar niet zo gek dus dat het aanstaande boek van Thijs Launspach nu al gereserveerd is.
Want ja, ik denk dat het klopt. Dat in een ieder een Trump schuilt. En dus ook in mij. En dus ook in jou. Want vanuit het perspectief van het schaduwwerk van Jung, zijn de gedragingen van diegene die zover van je afstaat, ook onderdeel van jou.
Wat kun je dan met dit inzicht?
Komen we bij de laatste stap aan. Hetgeen Jung omschreef als het proces van individuatie. Volgens hem het levenswerk voor ieder mens: heel worden. Licht én donker integreren. Niet perfect zijn, maar volledig zijn. Authentiek zijn, met bewustzijn en continue verdere bewustwording over jezelf.
Dit gaat over een leven lang leren. Tijd maken voor ontwikkeling en groei. Vanuit introspectie en reflectie. En ja, dat is waar ik zeer sterk in geloof. Ik zeg het vaak: ieder mens zou ieder jaar bewust bezig moeten zijn met persoonlijke groei en ontwikkeling.
En in mijn werk zie ik dit terug. De beste leidinggevenden die ik ken, zijn niet degenen zonder blinde vlekken. Het zijn degenen die hun blinde vlekken & valkuilen kennen. Die zichzelf zien als student in het vakgebied van leiderschap. En daarin dus ook en vooral van persoonlijk leiderschap. Die durven zeggen: "Hier worstel ik mee." Die hun team geen perfecte persona voorschotelen, maar hun volledige zelf laten zien. Die echt aanwezig zijn. Dat is kwetsbaarheid als kracht. Niet als zwakte.
"Heel worden is niet hetzelfde als perfect worden. Het is het tegenovergestelde."
Daarom zou ik willen zeggen. Stop met vechten tegen de versies van jezelf die je niet leuk vindt. En stop met oordelen over anderen. Maar kijk ernaar. En dan vooral naar jezelf, wat het met je doet. Wees nieuwsgierig. Want in die delen schuilt ook energie, talenten, echtheid en jouw unieke zelf. Je schaduw is niet je vijand. Hij is gewoon een deel van jou dat je nog niet hebt leren kennen.
Stap 4
In deze stap ga je vanuit die figuren en/of personen die je in stap 3 hebt omschreven, op zoek naar de positieve kant en positieve intentie van hen. Welke kwaliteiten brengen zij met zich mee? Wat doen zij waar jij wellicht nog in kunt groeien en ontwikkelen?
Ik weet wel wat ik kan leren van mensen als Wilders, Trump en Poetin. Ergens vol voor staan, daar ook aan vasthouden wat er ook op je pad komt. En dat is ook wat ik steeds meer doe. Ik sta voor werkgeluk, meer bevlogenheid in teams en organisaties en dat mensen daar persoonlijk leiderschap over nemen. En dat doe ik als trainer, coach en spreker.
Ook weet ik goed wat ik kan en heb te leren van de archetypes als Ingenieur, Diplomaat & Schriftgeleerde. Een plan opstellen, opdelen in concepten en een logische aanpak. Feiten afwegen om tot een objectief oordeel te komen. Voorzichtigheid hanteren in de communicatie met anderen en het maken van beslissingen.Vanuit overzicht dingen bestuderen en dat zorgvuldig vastleggen.
En nu jij: je hebt het zelf te doen. En je hoeft het niet alleen te doen
En als je daar hulp bij kunt gebruiken, binnenkort start er weer een 2daagse. Waarin ik schaduwwerk & systemisch werk integreer in deze 2daagse. Maar ook ben je welkom als je een coach zoekt.
Happyfeed: gratis inspiratie voor een leuker (werkend) leven
Vond je deze blog inspirerend? En heb jij je nog niet ingeschreven voor onze Happyfeed? Schrijf je dan nu in voor onze Happyfeed en ontvang als eerste een melding. Daarna ontvang je elke maand een portie inspiratie voor een leuker (werkend) leven én een link naar al onze voorgaande Happyfeeds!
